เปิดตำนาน 'โปง' วัฒนธรรมคู่บ้านหนองหิน

10:12 16 เมษายน 2562 150
'โปง' หรือระฆังไม้โบราณ ถือเป็นของเก่าแก่ที่อยู่คู่กับชาวบ้านหนองหิน จ.ขอนแก่น ซึ่งสงกรานต์ปีนี้ชาวบ้านต่างรวบรวมปัจจัยสบทบทุนซื้อโปงใหม่ผ่านประเพณีแห่ผ้าป่าตระกูล เพื่อสืบสานวัฒนธรรมและความร่วมมือของคนในชุมชน

 

ระฆังไม้โบราณ หรือที่ชาวบ้านหนองหิน ตำบลศิลา อ.เมือง จ.ขอนแก่น เรียกกันว่า โปง เปรียบเหมือนตัวแทนสัญลักษณ์ที่เชื่อมความสัมพันธ์ระหว่างวัดกับคนในชุมชน เพราะ โปง เป็นของเก่าแก่ที่อยู่คู่กับพระพุทธศาสนาและชาวบ้านมาตั้งแต่โบราณ ซึ่งทุกครั้งที่มีงานบุญประเพณี อันเกี่ยวข้องกับพระพุทธศาสนา พระสงฆ์จะตีโปงเพื่อส่งสัญญาณให้คนในหมู่บ้านได้มารวมตัวกัน แต่ปัจจุบัน โปง ที่ชาวบ้านหนองหินมีอยู่ เกิดการแตกหัก เพราะใช้งานมานาน การจะหาซื้อโปงใหม่มาทดแทนทำได้ยาก เพราะมีราคาสูง ชาวบ้านจึงถือโอกาสเนื่องในวันสงกรานต์ ส่งท้ายปีเก่าต้อนรับปีใหม่ไทย รวบรวมปัจจัยเพื่อสมทบทุนในการซื้อ โปง ถวายวัดสวรรค์วนาราม วัดประจำหมู่บ้าน ผ่านประเพณี แห่ผ้าป่าตระกูล ซึ่งเป็นประเพณีรากเหง้าของชาวบ้านหนองหิน ที่แตกต่างจากหมู่บ้านอื่น

 

ประเพณีแห่ผ้าป่าตระกูล ที่ชาวบ้านร่วมกันทำเพื่อสมทบเงินปัจจัยนำไปซื้อโปงใหม่ เป็นรูปแบบของการรวมจัตตุปัจจัยจากชาวบ้านแต่ละครัวเรือน ให้เป็นต้นผ้าป่า ครอบครัวละต้น หรือตระกูลละต้น ชาวบ้านจึงเรียกว่า ประเพณีผ้าป่าตระกูล ซึ่งนอกจากความสำคัญที่ชาวบ้านทำผ้าป่าตระกูล สมทบทุนซื้อ โปง เพราะเป็นสิ่งที่เชื่อมความสัมพันธ์ระหว่างวัดกับคนในชุมชนแล้ว โปง ยังเป็นสิ่งที่ทำให้ชาวบ้านเกิดความเลื่อมใส ศรัทธา ในพระพุทธศาสนา เพราะลักษณะของโปงที่ทำด้วยไม้ เจาะโพรงด้านใน ทำให้เมื่อเวลาตี จะส่งเสียงทุ้ม ก้องกังวาล อีกทั้งชาวบ้านชอบที่จะคงเอกลักษณ์วิถีชีวิตแบบดั้งเดิมเอาไว้ แม้ปัจจุบัน โปง จะไม่ค่อยมีให้เห็น ตามวัดต่างๆ มากนัก เพราะไม้ที่จะใช้ทำโปงเริ่มหายาก ประกอบกับเมื่อถูกตีหรือกระทุ้งบ่อยๆ โปง จะสึกและชำรุดจนทำให้เสียงไม่ดังก้องกังวาล

 

นอกจากประเพณีแห่ผ้าป่าตระกูลที่ชาวบ้านหนองหินร่วมกันทำขึ้นเพื่อหาปัจจัยในการซื้อโปงแล้ว ยังเป็นสิ่งที่ชาวบ้านตั้งใจรวบรวมเงิน สมทบการก่อสร้างกุฏิพระสงฆ์หลังใหม่ ที่ต้องใช้งบประมาณสูง การแห่ผ้าป่าตระกูล จึงถือเป็นการสืบสานประเพณีที่แสดงให้เห็นถึงการร่วมแรงร่วมใจของคนในชุมชนได้อย่างเข้มแข็ง